काठमाडौं, २८ भाद्र । हरितालिका तीजको व्रतका लागि शक्ति सञ्चय गर्न नेपाली महिलाले आज दर खाँदैछन्। भाद्र शुक्ल द्वितीयाका दिन माइती तथा दाजुभाइले चेलीबेटीलाई बोलाएर दर खुवाउने परम्पराअनुसार आज विभिन्न स्थानमा दर खाने कार्यक्रम हुँदैछन्।
तीजको व्रतमा निराहार बस्ने महिलाले त्यसको अघिल्लो दिन शक्ति प्राप्तिका लागि दूधबाट बनेका परिकार, गहुँको रोटी, घिउलगायतका आडिला तथा पौष्टिक खानेकुरा खाने धार्मिक तथा सांस्कृतिक चलन छ। शास्त्रीय मान्यताअनुसार दर दुई भाग रात छँदै खानुपर्ने बताइन्छ।
दर खाएसँगै चारदिने तीज पर्व औपचारिक रूपमा सुरु हुन्छ। भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन हरितालिका व्रत, चौथीका दिन गणेश पूजा र पञ्चमीका दिन अरुन्धतीसहित सप्तऋषिको पूजा गरेपछि तीज पर्व समापन हुन्छ।
तीज नेपाली महिलाले आफ्ना सुख–दुःख, पीरमर्का तथा भावनालाई गीत र भेटघाटमार्फत अभिव्यक्त गर्ने पर्वका रूपमा पनि मनाउँदै आएका छन्। माइती तथा आफन्तसँग भेटघाट गरी वर्षभरिका अनुभव साटासाट गर्ने परम्परा तीजको महत्वपूर्ण पक्ष मानिन्छ।
तीजमा बढ्दो तडकभडकप्रति चिन्ता
पछिल्ला वर्षमा तीजका नाममा महिनौँअघिदेखि दर खाने, गरगहना तथा महँगा पोसाक प्रदर्शन गर्ने र अत्यधिक तडकभडक गर्ने प्रवृत्ति बढेको भन्दै संस्कृतिविद् तथा समाजशास्त्रीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
शास्त्रीय रूपमा भाद्र शुक्ल द्वितीयाको बेलुकी दर खाने दिन भए पनि पछिल्लो समय एक महिनाअघिदेखि नै दर खाने चलन बढेको उनीहरूको भनाइ छ। यस्ता गतिविधिले आर्थिक रूपमा कमजोर वर्गमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने भएकाले तीजको मौलिकता र सांस्कृतिक पक्ष जोगाउन आवश्यक रहेको उनीहरूले बताएका छन्।
सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयमा समेत तीजका नाममा लामो समयअघि नै भड्किलो कार्यक्रम गर्ने प्रवृत्ति बढेकाले यसतर्फ सचेत हुनुपर्ने संस्कृतिविद्हरूको सुझाव छ।
पार्वतीसँग जोडिएको तीजको पौराणिक कथा
धार्मिक मान्यताअनुसार सत्ययुगमा हिमालय पुत्री पार्वतीले महादेवलाई पति पाउन कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। पिता हिमालयले उनको इच्छाविपरीत विष्णुसँग विवाह गराउन खोजेपछि साथीहरूले पार्वतीलाई हरण गरी सुरक्षित स्थानमा लगेर लुकाएको र त्यहीँ उनले निराहार व्रत बसेर महादेवलाई पति रूपमा प्राप्त गरेको पुराणमा उल्लेख छ।
पार्वतीलाई साथीहरूले हरण गरेको दिन भाद्र शुक्ल तृतीया भएकाले यही दिन हरितालिका तीजको व्रत बस्ने परम्परा सुरु भएको धार्मिक विश्वास छ।
तीजका अवसरमा पशुपतिनाथलगायत देशभरका शिवालयमा महिलाको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ। तीजसँगै नेपाली समाजमा दसैँ र तिहारजस्ता ठूला पर्वको माहोलसमेत सुरु हुने भएकाले यसको सांस्कृतिक महत्व अझ विशेष मानिन्छ।
